महा अभियानमा महताले गरे ४४ हजार सहयोग

डडेल्धुराः डडेल्धुराको भागेश्वर गाउँपालिका ५ सीराडमा रहेको सारदा मावि सिराडले कक्षा ११ र १२ संञ्चालन गर्नुका लागि केहि महिना अगाडि बाट आर्थिक संकलन अभियान सुरु गरेकोछ । महा अभियानमा भागेश्वर ५ सिराड घर भई हाल कैलालीमा सुदुर गारमेन्टस संञ्चालन गरि रहनु भएका रमेश बहादुर महताले नगद ४४ हजार ४ सय ४४ रुपैया सहयोग गरेका हुन् । ।
सुदुर गारमेन्टसका संञ्चालक महताले महा अभियानका संयोजक रतन चाडलाई नगद रकम हस्तान्तरण गरेका हुन् । अभियान बाट रकम संकलन भईरहेको अध्यक्ष चाडको भनाई रहेकोछ । यसरि महा अभियानमा सहयोग गरेकोमा सहयोगी दाताहरु लाई विद्यालय परिवारले धन्यबाद ज्ञापन समेत गरेकोछ ।

 

इभी दुर्घटना, ४ जना घाइते

डडेल्धुराः कैलालीको गोदावरीमा इलेक्ट्रिक भ्यान दुर्घटना हुँदा ४ जना घाइते भएका छन् । डडेल्धुराबाट अत्तरिया तर्फ आउँदै गरेको सुप प्र ०२१ ज ४७९ नम्बरको इलेक्ट्रिक भ्यान बुधबार दिउँसो गोदावरीको भ्यागुतेपानीमा दुर्घटना हुँदा ४ जना घाइते भएका हुन ।

घाइते हुनेमा डडेल्धुराको अमरगढी नगरपालिका – १ की ३६ वर्षीय कमला निदाल, कैलालीको चुरे गाउँपालिका – ६ की २६ वर्षीय लक्ष्मी सापकोटा, उनका ४ वर्षीय छोरा युवराज सापकोटा र चुरे गाउँपालिका – ८ की २६ वर्षीय वन्दना उपाध्याय रहेको प्रदेश ट्राफिक प्रहरी कार्यालय अत्तरियाले जनाएको छ ।

घाइतेको उपचारका लागि सेती प्रादेशिक अस्पतालमा पठाइएको छ । इलेक्ट्रिक भ्यान ब्रेक लगाउन खोज्दा सडकमा पल्टिएर दुर्घटना भएको प्रहरीले जनाएको छ ।

गन्यापधुरा गाउपालिकाले ५९ स्वयमसेविका लाई सामग्री हस्तान्तरण गर्ने

डडेल्धुरा(डि.आर भट्ट)- डडेल्धुराको गन्यापधुरा गाँउपालिकाले पालिकाका ५९ जना स्वयमसेविका लाई सामग्रीहरु हस्तान्तरण गर्ने भएकोछ । पालिकाका महिला स्वास्थ्य स्वयंसेविकाको कार्य सम्पादनको उच्च मुल्यांकन गर्दै पालिकाका ५ वडाका ५९ महिला स्वास्थ स्वयंसेविकालाई एक एक थान विद्युतिय चुलो, प्रेसर कुकर र कराई दिने पालिकाका प्रमुख प्रशासकिय अधिकृत दिलिप कुमार तामाङले खबरदारी न्युज लाई जानकारि दिएका छन् ।
आज हस्तान्तरण कार्यक्रम पालिकाको वडा नंम्बर १ को अशिग्राम स्वास्थ्य चौकिमा १४ जना लाई हस्तान्तरण गरिएको हो । कार्यक्रममा पालिकाका अध्यक्ष ईन्द्र बहादुर कार्कि , बडा अध्यक्ष मनोज देउवा, नरेश राज भण्डारि लगायतको सहभागिता रहेको थियो ।
यस्ता कार्यक्रमले स्वयमसेविकाहरुको कार्य प्रति लगाव बढने पालिका अध्यक्ष कार्किको भनाई रहेकोछ ।

स्वयमसेविका लाई सामग्री हस्तान्तरण गर्दै पालिका प्रमुख प्रशासकिय अधिकृत दिलिप कुमार तामाङ
स्वयमसेविका लाई सामग्री हस्तान्तरण गर्दै पालिका प्रमुख प्रशासकिय अधिकृत दिलिप कुमार तामाङ

 

बैतडीको पुर्चौडीस्थित हाट स्वास्थ्य चौकीमा चिकित्सकीय सेवा सुरू

डडेल्धुराः बैतडीको पुर्चौडी नगरपालिका वडा नम्बर १ स्थित हाट स्वास्थ्य चौकीमा चिकित्सकीय सेवा सुरू भएको छ। नगरपालिकाले मङ्गलवारबाट स्वास्थ्य चौकीमा चिकित्सकीय सेवा सुरू भएको हो।

विगतमा पनि स्वास्थ्य चौकीमा स्वास्थ्य सेवा दिन मेडिकल अधिकृतको नियुक्त गरिएको भएपनि केही समयदेखि चिकित्सक अभावमा सेवा अवरुद्ध भएको थियो। मङ्गलवार नगरपालिकाले डाक्टर स्मृति लामा थिङलाई मेडिकल अधिकृतमा नियुक्त गरेसँगै चिकित्सकीय सेवा सुरू भएको नगरपालिकाका निमित्त प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत विनोदकुमार कुँवरले बताए। उनले डाक्टर थिङको नियुक्तिसँगै समान्य चिकित्सा सेवा स्वास्थ्य चौकीबाट प्रदान गर्न सहज हुने बताए।

पुर्चौडीमा चिकित्सक नहुँदा बिरामी हुँदा स्थानीयले उपचार पाउन डडेल्धुरा अस्पताल धाउनुपर्ने समस्या भोग्नु परेको थियो। हाट स्वास्थ्य चौकीमा डाक्टरको नियुक्ति भए पश्चात् समान्य बिरामी हुँदासमेत डडेल्धुरा र धनगढी धाउनुपर्ने बाध्यता हट्ने भएको छ।

डडेलधुराका विद्यार्थीलाई गिरि र भाटले गरे अल्लोका झोला वितरण

भागेश्वर — बझाङको थलारा गाउँपालिकामा तयार गरिएका अल्लोका झोला डडेल्धुराका विद्यार्थीलाई वितरण गरिएको छ । डडेलधुराको भागेश्वर गाउँपालिका ४ मा रहेको गंगापुर प्राथमिक विद्यालयमा बालबालिकाहरूलाई निःशुल्क अल्लोको झोला वितरण गरिएको हो ।

काठमाडौं घर भई हाल बेलायतमा अध्ययनरत सपना गिरी र सामाजिक संस्थामा कार्यरत भागेश्वरकै स्थानीय टेक सिंह भाटले व्यक्तिगत लगानीमा गरिब तथा जेहेन्दार विद्यार्थीहरुलाई झोला वितरण गरेका हुन् । २५ जना विद्यार्थीलाई अल्लोको झोला वितरण गरिएको र यसले बालबालिकाहरूलाई विद्यालय सामग्री बोक्न सहज हुने विद्यालयले जनाएको छ ।

स्थानीयस्तरमा सञ्चालित उद्यमीहरूलाई हौसला दिन साथै बालबालिकालाई विद्यालय जाने प्रेरणा मिलोस् भन्ने उद्देश्यले आफूहरुले व्यक्तिगत लगानीमा झोला वितरण गरेको टेकसिंह भाटले बताए । ‘स्थानीय उत्पादनको प्रचार प्रसार प्रवर्द्धन पनि होस् । विद्यालय जाने बालबालिकाहरुलाई पनि सहयोग होस् भन्ने उद्देश्यले झोला विरतण गरेका हौं, उनले भने, ‘अल्लोको गुणस्तरीय झोला पाएपछि विद्यार्थीहरु पनि खुशी भएका छन् ।ु

झोला बझाङको थलाराको मालिका भवानी अल्लो प्रशोधन समूहमा आबद्ध महिलाहरूले उत्पादन गरेका हुन् । जंगलमा खेर गैरहेको अल्लो प्रशोधन गरेर यहाँका महिलाहरुले झोला र कपडा उत्पादन गर्दै आइरहेका छन् । रोजगारीको लागि भारतको भर पर्ने पर्ने बगाडा गाउँका महिलाले तयार गरेको झोला अहिले जिल्लाभित्र र बाहिर खपत हुन थालेको छ ।

स्थानीयस्तरमा तयार गरेको झोला बलियो र गुणस्तरीय हुनुको साथै महिलाहरुको आयआर्जन बढाउने माध्यमसमेत बनेको छ ।

कपिलवस्तु बस र्घटनामा मृत्यु हुने १० जनाको पहिचान खुल्यो

त्यस्तै भीमदत्त नगरपालिका १ कञ्चनपुरका २७ वर्षीय राहुलराम कामी, भीमदत्त नगरपालिका ४ का २४ वर्षीय उमेश भण्डारी,भिमदत्त नगरपालिका १६ का सन्जु थापा, पुनरवास नगरपालिका निवासी विसन भट्टको दुर्घटना स्थलमै मृत्यु भएको हो।

त्यस्तै भीमदत्त नगरपालिका बस्ने खगेश्वरी खाती, भीमदत्त नगरपालिका २ बस्ने सुदिप भट्ट र पुनरवास नगरपालिका ९ बिसफाटा बस्ने विमला दवी भट्टको पहिचान खुलेको छ।

य औसधि पसलेहरू हो ।

हामी,
भित्र रोइरहेको
हाम्रो काम गराइको कुरुपताले हो । No description available.

हामी,
बाहिर हाँसिरहेको
नेपालको प्राकृतिक छटा
एवं सुन्दरताले हो ।।
ए औषधि पसलेहरू हो
तिमीहरूले
बाहिर हाँस्ने औसधि त
खूब बेचिरहेका छौ
त्यसका लागि
लाखलाख धन्यवाद ।

तर,
यहाँका मानिसलाई त
भित्र रुने रोगले पो
सताइरहेको छ नि
त्यसको निधानतर्फ पनि केही गर ।।

 

उद्योगीहरूलाई
भित्र हाँस्ने
औसधि उत्पादनका लागि
अपिल गर ।

अनि,
तिमी पनि भित्र हाँस्ने
औसधि बेच्न थाल

भित्रबाहिर जताततै
आफूपनि हाँस
अरूलाई पनि हँसाऊ

तिमी पनि हाँस
हामीलाई पनि हसाऊ

सामाजिक बगैंचालाई
हराभरा पार
यत्रतत्र सजाऊ

बाहिरिनेलाई यहीँ बसाऊ
य औसधि पसलेहरू हो ।

      गणेश राज वस्थी
(नेपाल सरकारका सह सचिव)

डडेल्धुरामा खेल मैदान खै ? राज्यको लगानी बालुवामा पानी जस्तै

डडेल्धुरा जति प्रख्यात छ हो यहाँ त्यति नै समस्याका च्याङ रहेका छन् ।

डडेल्धुराः सात स्थानीय तह रहेको डडेल्धुरामा ५ गाउँपालिका र २ नगरपालिका रहेका छन् । दुई पालिका परशुराम र आलिताल जिल्लाको भित्रि मधेश क्षेत्रमा रहेका छन् । जसमा परशुराम नगरपालिकामा खेल मैदान रहेको छ भने अन्य ६ पालिका सँग गतिलो खेल मैदान रहको छैन् ।
डडेल्धुरा जिल्ला सदरमुकाममा रहेको अमरगढी नगरपािलकामा कुनै पनि खेल गर्नुका लागि गतिलो खेलमैदान रहेको छैनु । क्रिकेट खेल्नुका लागि खेलाडीहरुले डोटी घटाल क्षेत्रमा रहो रामलिला मैदान नै ताक्ने गरेका छन् । क्रिकेटको छक्का चौका हान्न खेलाडिहरुले खोला ताक्नुपर्ने बाध्यता रहेकोछ ।
उसो त डडेल्धुरा जिल्ला राजनीतीमा निकै पहँच भएको जिल्ला पनि हो । देशको प्रधानमन्त्रि , मन्त्रि पाएको जिल्ला डडेल्धुरा हो । तर नेताहरु लाई लज्जित बनाएको छ यो बिषयले । उसो त घटाल क्षेत्र बाटै तत्कालिन समयमा गोविन्द बोहराले प्रदेशको मन्त्रि पद समाले तर आफ्नै घरको ढोका बाट देखिने रामलिला मैदानमा भने कुनै संरचनाहरु निमार्ण गर्न सकेनन् ।
रामलिला मैदानमा कुनै संरचनाहरु छैनन्। खेल आयोजना गरे पनि त्यहा कि त चोरि हुन्छन् सामानहरु कि त च्यातिने गरेका घटानाहरु हुने गरेका छन् ।
सामाजि संञ्जालमा हामी देश अनि युवा बनाउछु भनेर गफ ठोक्ने नेता लाई यहाँका युवाहरु ले खुला प्रश्न गरेका छन् डडेल्धुरामा खेलमैदान खै ?

उसो त जिल्लामा सरकारि निकायको आयोजना भन्दा पनि क्लवहरुको सकिृयतामा खेलको आयोजना बढी हुने गरेका छन् । यस्तै डडेल्धुरामा मुख्य रुपमा भलिवल खेलको आयोजना बढि हुने गरेकोछ । जिल्ला सदरमुकाममा आयोजना हुने खेलका लागि कि डडेल्धुरा बहुमुखीको मैदान, कि त महेन्द्र मावि. को खेलमैदान ताक्नु पर्ने बाध्यता रहि आएकाछ । बार्षिक करोडौ रुपैया डडेल्धुरा जिल्लामा खर्च हुने गरेकाछ तर बर्षै देखी खेलाडिहरुले कहिलै गतिलो खेलमैदान पाउनु सकेका छैननन् । सरकारले खेल क्षेत्रको लगानी सदुपयोग गर्ने कि ।
दिपकराज भट्ट
(प्रबन्ध निर्देशक खबरदारी न्युज)

 

देशकै कान्छा मेयरले ल्याए विद्यार्थीले विनाब्याज ५ लाख ऋण पाउने व्यवस्था

डडेल्धुराः ३१ वर्षको उमेरमै मेयरमा निर्वाचित भएपछि भरत बडायर जोशीसँग जनताका जति अपेक्षा थिए, त्यति नै उनीमाथि आशंका पनि। जोशी सुदूरपश्चिमको पहाडी जिल्ला डडेल्धुराको भित्रीमधेशमा रहेको परशुराम नगरपालिकाको मेयरमा निर्वाचित भएको अहिले २१ महिना पुगेको छ।

०७९ सालको स्थानीय निर्वाचनमा कांग्रेस तर्फबाट नगरपालिकाको उम्मेदवार बनेर निर्वाचित भएका जोशीले त्रिचन्द्र कलेजबाट फिजिक्समा स्नातक र चीनबाट एड्मोस्फेरिक फिजिक्समा स्नातकोत्तर गरेका छन्। ३१ वर्षमै मेयरमा निर्वाचित भएपछि उनी सुदूरपश्चिममा ‘कान्छा मेयर’ भनेर पनि चिनिन्छ।

तिनै कान्छा मेयर जोशीले युवा पलायन रोक्ने योजना ल्याएका छन्। पछिल्लो समय अध्ययनकै लागि पनि युवाहरू विदेश पलायन हुने क्रम बढेपछि जोशी मेयर रहेको परशुराम नगरपालिकाले विद्यार्थीलाई अध्ययनका लागि विनाब्याज ऋण दिने योजना ल्याएको हो।

‘आर्थिक समस्याका कारण यहाँका विद्यार्थीलाई उच्च शिक्षा अध्ययनमा निकै समस्या भइरहेको छ,’ मेयर जोशीले भने, ‘उक्त समस्या समाधानका लागि हामीले विद्यार्थीलाई विनाब्याज पाँच लाख ऋण दिने योजना ल्याएका छौँ। ऋण पाउनका लागि विद्यार्थीले एसइई वा कक्षा १२ सम्म अध्ययन गरेको शैक्षिक प्रमाणपत्र धितो राख्नपर्नेछ।’

मेयर जोशीले विद्यार्थीलाई विनाब्याज पाँच लाख ऋण दिने योजनाले युवा पलायनको समस्या निराकरण गर्नमा टेवा पुग्ने बताए।

‘आर्थिक समस्या भएपछि अध्ययनसँगै केही आम्दानी पनि होला भनेर अहिले अधिकांश युवाको रोजाइमा उच्च शिक्षा अध्ययनका लागि विदेश परेको छ,’ उनले भने, ‘अब नगरपालिकाले नै विनाधितो ऋण दिने भएपछि युवाहरू विदेश जान छोड्नेछन् भन्ने आशा लागेको छ।’

मेयर जोशीले नगरपालिका क्षेत्रभित्र बसोवास गर्ने जेहेनदार र आर्थिक अभावमा उच्च शिक्षा अध्ययन गर्न कठिनाइ भोगिरहेका विद्यार्थीलाई पनि राहत हुने बताए। ‘स्वदेशमै उच्च शिक्षा अध्ययन गर्ने विद्यार्थीले मात्रै विनाधितो ऋण पाउने सुविधा दिन नगरपालिकाको १४औँ नगरसभाबाट ऐनसमेत पारित गरिसकेका छौँ,’ मेयर जोशीले थपे, ‘ऋणबापतको उक्त रकम हामी विद्यार्थीलाई भने दिँदैनौँ। विद्यार्थी अध्ययनरत कलेजमा सीधै पठाउँछौँ। चार वर्षमा विद्यार्थीले ऋण चुक्ता गर्नुपर्नेछ।’

उनका अनुसार ऋण लिने विद्यार्थीले माग गर्न वडा समितिमा निवेदन पेस गरी सिफारिस लिनुपर्नेछ। वडा समितिले नगरपालिकालाई सिफारिस गरेपछि नगरपालिकालाई अर्को निवेदन दिनुपर्नेछ। निवेदन प्राप्त भएपछि विपन्न, लोपोन्मुख, पढाइमा जेहेनदार र उत्कृष्ट नतिजाको आधारमा नगरपालिकाको कार्यपालिकाको बैठकले शैक्षिक कर्जा स्वीकृत गर्ने व्यवस्था छ।

 

बिषादी परिक्षण गरिएको नमुना बजारका पसलहरुको, किसानको बारिबाट भएन परिक्षणः के हो वास्तविकता

डडेल्धुराः बिषादीका कारण एक गाउँका ७ जनामा क्यासर भने समाचार आएपछि कृषि ज्ञान केन्द्र डडेल्धुराले विषादी परिक्षण गराएको छ । कृषि ज्ञान केन्द्र डडेल्धुराको अनुरोधमा विषादी अवशेष द्रत विश्रलेषण प्रयोगशाला ईकाई अत्तरिया कैलाली प्रमुख बाली संरक्षण अधिकृत प्रमोद ठगुन्नाको नेतृत्वमा एक टिम बिहीबार डडेल्धुरा पुग्यो ।

यहाँको अमरगढी नगरपालिका वडा नम्बर ५ मा पर्ने बागबजारका ७ व्यपारीको पसलबाट नमुना संकलन गरेर बिहीबार अत्तरिया पुगे । परिक्षण गर्ने प्राविधिकको अभावले बिहीबार राती र शुक्रबार, शनिबार गरेर करिब ६० घण्टा फ्रिजमा राखेको ईकाई प्रमुख बाली संरक्षण अधिकृत ठगुन्नाले बताए । फ्रिजमा राखेमा तरकारीमा भएको टिकाणुहरु मरेर जान्छ । त्यसैले सुन्नु भा हो मासु समेत केही दिन फ्रिजमा राखेर खानुहोस भनेर चिकित्सकहरुले सुझाव दिइरहेका हुन छन्।

बजारको तरकारीमा पनि दुई वटा किटनाशक बिषादी कार्वमेट, अर्गानोफस्फट परिक्षण गरिएको हो त्यो भन्दा बढी बिषादी परिक्षण गर्ने उपकरण यहाँ उपलब्ध नै छैन ।

साङकेतिक तस्विर
साङकेतिक तस्विर

प्राप्त नतिजामा फुल्गोबीमा कार्वमेट २ं.१२५, अर्गानोफस्फट २.८२४५, केरामा कार्वमेट ५.५९६८, अर्गानोफस्फट ५.०७३८ र टमाटरमा कार्वमेट ९.५५६६, अर्गानोफस्फट १६.४२२ रोकावट प्रतिशत देखाएको छ । यी सबै बजारमा बिक्रिका लागि राखेको नमुनाको परिक्षण गरेको हो । उपभोग्य योग्य रहेको विषादी अवशेष द्रत विश्रलेषण प्रयोगशाला ईकाई अत्तरियाले जनाएको छ । वटा किटनाशक बिषादी ५ वटा हुने गरेको प्रयोगशाला ईकाई अत्तरियाले जनाएको छ ।
कृषकको खेतबाटै नमुना संकलन गरेर परिक्षण नगर्ने कृषि ज्ञान केन्द्र डडेल्धुराले प्राविधिक कर्मचारी खटाउनु पर्ने कार्यालय प्रमुख तथा बाली संरक्षण अधिकृत ठगुन्नाले बताए । उनले भने, ‘हामीले बजारको तरकारी परिक्षण गरेका छौ अब कृषकको खेतकै गर्नु पर्ने भए ज्ञान केन्द्रले पत्र पठाउनु पर्छ अनी प्राविधीक पनि खटाउनु पर्छ गर्ने सकिन्छ ।’
बिषादी प्रयोग गर्ने नमिल्ने त हैन तर कस्तो खालको प्रयोग गरेको छ कसरी गरेको छ भनेमा भर पर्ने एक महिना विदेशमा अध्ययन गरेर नेपाल आएका अधिकृत ठगुन्नाले बताए । उनले भने, किटनाशक बिषादी ५ हुन्छन हाम्रोमा दुई मात्र हो परिक्षण हुने ।

बजार अनुगमनमा भेटीएको नष्ट गरेको हो ।

SITENAME
स्थानीय बजारमा संकलित टमाटर, फुल्गोपी, केरामा भएको विषादी परिक्षण गर्दा विषादी नभेटीएको ज्ञान केन्द्र डडेल्धुराका प्रमुख खेमराज पनेरुले दाबी गरे ।

‘तरकारी र फलफूलमा ३५ प्रतिशतभन्दा बढी विषादी भेटिएमा मात्रै उपभोग गर्न नमिल्ने हुन्छ,’ पनेरुले भने, ‘तर डडेल्धुरामा उत्पादन भएको र अन्यत्रबाट आएको कुनै पनि तरकारीमा त्यति विषादी भेटिएको छैन । सामान्य विषादी प्रयोग भए पनि त्यसलाई विषादी भन्न नमिल्ने उनको दाबी छ ।
नामको ज्ञान केन्द्रसंग ज्ञान दिने कुनै विशेषज्ञा कर्मचारी त छैनन् । तर बिषादी नियन्त्रणका लागि ज्ञान केन्द्रले कृषक पाठशालाशाला सञ्चालन भएको समयमा जानकारी दिने गरेको कार्यालयले जनाएको छ ।
नमुना संकलन गर्ने समेत प्राविधकी जनशक्ति नभएको ज्ञान केन्द्रले कृषकको खेतमा तरकारी भएको समय परिक्षण गर्ने प्रयोगशाला ईकाई अत्तरियालाई अनुरोध गरिने उनले बताए ।

उनले घराईसी मल तथा जैविक विषादी बनाउने विधी धेरै अगुवा कृषकलाई ज्ञान भएकाले यसलाई बढाउन तथा अनिवार्य जैविक विधि प्रयोग गर्न अनुरोध गरे ।

ज्ञान केन्द्रले गरेको पत्रकार सम्मेलनः

डडेल्धुरा फिन्नेकोटको तरकारीमा बिषादी कती छ ? Are toxins the main cause of cancer? (youtube.com)

स्वास्थ्य खबरपत्रिका बाट प्रकासित गरिएको समाचार 

‘तरकारीको विषादी’ले एकै गाउँका सात जना किसानमा क्यान्सर, एक जनाको मृत्यु – खबरदारी न्युज (khabardarinews.com)

 

बिषादीको रंगका आधारमा वर्गिकरण- 

विषादि विषादितोको आधारमा -५ 

  1. अनुपातिक  सुरक्षित (U)
  • खतराको चिन्ह – हरियो
  • LD 500 भन्दा माथि
  1. सामान्य खतरानाक (III)
  • खतराको चिन्ह – पहेलो
  • LD 101-500 भन्दा सम्म
  1. मध्यम खतरानाक (II)
  • खतराकोचिन्ह – निलो
  • LD 51-100 भन्दा सम्म
  1. अति खतरानाक (IB)
  • खतराको चिन्ह – रातो
  • LD 11-50 भन्दा सम्म
  1. अत्यन्त खतरानाक (IA)

रासायनिक विषादीको वातावरणमा असरहरु

  • अलक्षति लाभदायक जीवहरु (माछा, भ्यागुता, छेपारा, चरा, शिकारी तथा परजीवी कीरा, सुक्ष्म जीवहरु आदि) मा प्रतिकूल प्रभाव
  •  घरपालुवा एवं जंगली जनावरमा प्रतिकूल प्रभाव
  •  माटो, जल र वायु प्रदुषण तथा प्रतिकूलन
  •  जैविक विविधतामा ह्रास
  • रोग कीराहरुको पुनरुत्थान (pest outbreak)
  • शत्रुजीवहरुमा रुपान्तरण (pest resurgence)
  •  खाना तथा वातावरणमा विषादीको अवशेष (Pesticide residue and persistence)
  • मौसम परिवर्तन, उष्णीकरण तथा ओजोन झिल्लि पातलो हुने (Climate change, global warming and ozone layer depletion)

जीवनाशक विषादीको सुरक्षित प्रयोग तथा व्यवस्थापन
बाली बिरुवाहरुमा लाग्ने विनासकारी प्राणीहरुमा कीरा, सुलसुले, जुका, चिप्लेकीरा, शंकेकीरा, मुसा, चरा, अवान्छित झारहरु तथा रोग लगाउने सुक्ष्म जीवाणुहरु जस्तैः ढुसी, ब्याक्टेरिया, भाइरस, आदि पर्दछन् । यी प्राणीहरुलाई नाश गर्न प्रयोग गरिने रासायनिक वा जैविक पदार्थहरुलाई प्राणी नासक विषादी भन्ने गरिन्छ । बाली बिरुवालाई हानी नोक्सानी पुर्यांउने विनाशकारी प्राणीहरुलाई यथोचित व्यवस्थापन गर्नको लागि विषादीहरु तयार गरिएका हुन् । तर तिनीहरुको प्रयोगमा सावधानी नअपनाएमा वा उचित रुपमा उपयोग नगरिएमा यसले उपयोगकर्ता, अरु मानिस, घरपालुवा पशुहरु, वन्यजन्तुहरु र लाभकारी कीराहरुलाई समेत हानी पुर्यांउनुको साथै वातावरणलाई समेत नोक्सान गर्दछ । सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा विषादी विष हो, औषधि होइन भन्ने तथ्यलाई मनन गर्नुपर्छ । प्राणीनाशक विषादी विष भएकोले तिनीहरुलाई अत्यन्त सावधानीपूर्वक प्रयोग गर्नुपर्छ ।

१. सामान्य सिद्धान्त
क) अनावश्यक रुपमा विषादी प्रयोग नगर्ने ।
ख) सम्भावित खतराबाट सधै सावधान रहने ।
ग) विषादीको चिन्ह (लेबल) र अन्य पर्चाहरु राम्रोसँग पढ्ने ।
घ) विषादीलाई केटाकेटीले नभेटने ठाउँमा राख्ने ।

२. विनासकारी प्राणीनाशक विषादी उपयोग गर्नु अगाडि
क) सकेसम्म सामान्यरुपले खतरनाक र सुरक्षित (प्रति किलोग्राम २००० मिलीग्राम भन्दा माथि एल.डी. ५० भएको) विषादीको प्रयोग गर्नुपर्छ ।
ख) प्राविधिकको सल्लाह लिएर मात्र विषादी किन्नुपर्छ ।
ग) विषादीलाई सुरक्षित ठाँउमा तालाबन्दी गरी राख्नुपर्छ ।
घ) विषादीलाई खाद्य पदार्थदेखि टाढा राख्नुपर्छ ।
ङ) स्प्रेयर र डष्टर राम्रो अवस्थामा हुनुपर्छ ।
च) उपकरणलाई काम गर्नु अगाडि र काम सकिएपछि जाँच गर्नुपर्छ।

३. मिश्रण बनाउदा र छर्दा

क) विषादीको प्रयोग गर्नुभन्दा पहिले डब्बामा दिएको निर्देशन र सावधानीलाई राम्ररी पालना गर्नुपर्छ ।
ख) विषादीले छालामा विष लाग्ने वा पोल्ने भएकोले सुरक्षात्मक पहिरन लगाउनु पर्छ, जस्तैः पूरा बाहुलाको कमीज, लामो पतलुङ्ग वा पाइन्ट, मोजा, जुत्ता वा वूट, चौडा किनारा भएको टोपी, हातमा रासायनिक पदार्थले असर नगर्ने रवरको पन्जा, मास्क, कृत्रिम श्वास उपकरण आदि ।
ग) विषादी प्रयोग गर्दा सहि मात्रामा मिश्रण गरि सहि तरिकाले छर्नुपर्छ ।
घ) विषादी अन्य ठाँउमा नफैलियोस भन्नका लागि विषादीको प्याकेटलाई सावधानी पूर्वक खोल्नुपर्छ ।
ङ) हावाको गति कम भएको बेलामा छर्ने गर्नुपर्दछ, हावाको विपरित दिशातर्फ कदापि छर्नु हुँदैन ।
च) गर्मी ठाउँमा मध्य दिनमा कहिल्यै विषादी छर्नु हुँदैन । छ) विषादी छर्दै अगाडि बढ्नु हुँदैन, पछाडि सर्नुपर्छ ।
ज) विषादी छर्दा नोजल बन्द भएमा मुखले फुक्नु हुँदैन ।
झ) विषादीको प्रयोग गर्दागर्दै कुनै चिज खानु हुँदैन, जस्तैः चुरोट पिउनु वा धुम्रपान गर्नु ।

४. विषादी प्रयोग पछाडि
क) विषादीको प्रयोग गरेका कागजी पदार्थलाई सुरक्षित स्थानमा जलाएर वा गाडेर नष्ट गर्नुपर्छ ।
ख) हातमुख साबुन पानीले राम्ररी धुनुपर्छ ।
ग) प्रयोग गरिएको भाडा कम्तिमा तीनपटक साबुन पानीले सफा गर्नुपर्छ ।
घ) प्रयोग गरेको उपकरण जस्तैः स्प्रेयरलाई राम्ररी सफा गरेर राख्नुपर्छ ।

५. विष लागेका लक्षणहरु र प्राथमिक उपचारः
ओर्गानोफस्फेट र कार्वमेट यौगिकहरु जस्तै मेटासिड, मेटासिस्टक्स, नुभान आदिले कोलिनेष्टेर रोक्दछन्, जसले गर्दा स्नायु प्रणालीमा विकार उत्पन्न हुन जान्छ । टाउको दुख्ने, रिंगटा लाग्ने र वाकवाकी हुने र त्यसपछि जाडो भई पसिना आउने, झाडा लाग्ने र वान्ता हुने लक्षणहरु देखापर्दछन् । मांसपेशीहरु थर्कनु, भिषण कम्पन हुनु र अचेत हुने अवस्थाहरु समेत हुन सक्छ ।

प्राथमिक उपचारः
क) रोगीलाई आधा झुकेको रुपमा टाउको तल पर्ने गरी राख्नुपर्दछ ।
ख) वान्ता गराउने व्यवस्था गर्नुपर्छ ।
ग) राम्ररी हावा आउने व्यवस्था मिलाउनुपर्दछ ।
घ) छिटो अस्पताल लैजाने व्यवस्था गर्नुपर्छ ।
ङ) एट्रोफिन सल्फेटको २ मिली ग्राम इन्ट्राभेनस सुई दिनुपर्छ ।

रासायनिक विषादी न्यूनिकरण गर्ने उपायहरु

  • विषादी खानेकुरा, हावा र पानीबाट हाम्रो सम्पर्कमा आउने भएकोले खानेकुराबाट आउने विषादीलाई त्यसको मात्रा कम गर्न देहायका उपायहरु अपनाउनु पर्दछ ।
  • पानीले धुने: तरकारी र फलफूललाई भाँडोमा डुबाएर धुनु भन्दा धारा वा बग्दो पानीमा ब्रसले कुना काप्चामा समेत राम्ररी धोएपछि त्यसमा रहेको सम्पर्क विषादी, पाइराथ्राइड विषादी ७०% कम हुने, ब्याकटेरिया र फोहोर समेत जाने गर्दछ । २५% खाने नुन वा खाने सोडा सफा पानीमा मिसाएर १०–१५ मिनेट डुबाउने वा आधा कप भिनेगर २ कप पानीमा १०–१५ मिनेट डुबाउने वा कागती पानीमा तरकारीलाई धोएर प्रेसर कुकरमा पकाएर खाँदा विषादीको मात्रा करिब ८०%घट्दछ ।
  • बाहिरी पातहरु फाल्ने र बोक्रा ताछ्नेः बन्दा, लेटुस जस्ता तरकारीको बाहिरी पातहरु हटाई राम्ररी धुँदा वा संभव भएका तरकारी र फलपूmलका बोक्रा ताछ्दा त्यसमा रहेको सम्पर्क विषादीहरुको मात्रा ४५–९९% कम हुने, ब्याक्टेरिया र फोहोर समेत पखालिएर जान्छ ।
  • धेरै परिकारहरु खानेः धेरै प्रकारका तरकारी, फलफूल र खानेकुरा खानाले ती खानेकुरामा विषादीको अवशेष औषतमा कम हुन आउँछ ।
  • सुख्खा बनाउनेः ब्रसले सफागरी धोएपछि फलफूल र सलादको रुपमा काँचै खाने तरकारीलाई कुनै सफा कपडा वा कागजको टावलले सुख्खा हुने गरी पुछेर खानुहोस् जस्ले गर्दा व्याक्टेरियाको प्रकोप कम हुन्छ ।
  • पकाएर खानेः बोक्रा ताछ्ने र पकाउँदा अर्गानोफस्फेट विषादीहरुको मात्रा २०–२५% कम हुने गर्दछ । ३० मिनेट उमाल्दा दैहिक विषादी ८०–९०% कम हुने गर्दछ । तरकारीलाई सुख्खा हुने गरी वा बफाएर पकाउँदा विषादीको अवशेष कम भएको पाइएको छ ।
  • फ्रिजमा राख्नेः तरकारी र फलफूललाई फ्रिजमा १० डि.से.मा ३–४ दिन राख्दा विषादीहरुको मात्रा २४–९४% कम हुने गर्दछ ।
  • निर्मलीकरणः दुध वा खानेकुरालाई निश्चित तापक्रममा निर्मलीकरणको लागि तताउँदा र चिसोमा राख्दा धेरैजसो विषादीको अवशेष कम हुने र व्याक्टेरियाको प्रकोप कम हुने गर्दछ ।
  • प्रशोधन गर्नेः दानादार खाद्यन्नको बोक्रा मीलबाट फाल्दा विषादीको अवशेष १७–२८%कम हुने गर्दछ भने पीठो बनाउँदा ६०% कम हुने गर्दछ ।
  • जुस बनाउँदाः स्याउको जुस निकाल्दा बोक्रा फालिने र रसलाई फिल्टर गरिने कारणले फेनिट्रोथियन विषादी ९०% कम हुने गर्दछ ।
  •  चिया कफि बनाउँदाः चिया वा कफिको बिरुवामा छरेको विषादी प्रशोधन गर्दा सुख्खा हुने, घुम्ने र विभिन्न चरण पार भै कपमा बनेर आउँदासम्म विषादीको समुह अनुसार ४५-६४% कम हुने गर्दछ । त्यस्तै कफी प्रशोधन भै विभिन्न चरण पार गरी कपमा बनेर आउँदासम्म डाइक्लोरभस विषादी ८२–८८% कम हुने गर्दछ । ट) अमिल्याउनेः फलफूलको रक्सी बनाउँदा अर्गानोफस्फेट विषादीको अवशेष ८३% कम हुने गर्दछ भने बन्दाको किम्ची बनाउँदा ८६% कम हुने गर्दछ।
  • शुक्ष्म जीवाणुको प्रकोप कम गर्नेः धेरै प्रकारका तरकारी र फलफुल माटोमा लगाउने र माटो, पानी, मलको सम्पर्कबाट साथै भण्डारण गर्दा वा खाद्य चक्रको कुनै पनि तहमा ती शुक्ष्म जीवाणुको प्रवेश हुन सक्ने भएकोले तिनको स्वभाव हेरी अक्सिजनको मात्रा घटाउने, पकाउने, अल्ट्रा भ्वाइलेट लाइट दिने वा अन्य उपाय अपनाउनु पर्दछ ।